گفتار سي و ششم ابيات 827 تا 847

نامه الکترونیک چاپ PDF

عتاب كردن آتش را، آن پا دشاه جهود

رو   به   آتش كرد    شه،   " كاي تند خو                     آن   جهان  سوز  طبيعي  خوت   كو ؟ (827)

چون   نمي سوزي ؟   چه شد خاصيتت؟                     يا    ز  بخت    ما   دگر شد   نيتت  ؟ (828)

مي    نبخشايي   تو    بر    آتش پرست                      آن نپرستد تو را ، اون چون برست؟ (829)

هرگز    اي   آتش   تو    صابر       نيستي                   چون نسوزي ؟ چيست قادر نيستي؟ (830)

چشم بند است اين عجب ! يا هوش بند                      چون  نسوزاند    چنين  شعله بلند؟ (831)

جا دوي  كردت  كسي؟    يا سيمياست؟                    يا  خلاف   طبع تو  از  بخت ماست؟" (832)


در اين ابيات مولانا به داستان پادشاه يهود و قصه اصحاب الاخدود كه در بيت 743 شروع شده است باز مي گردد. پادشاه جهود به آتش گفت : "اي آتش سوزان و تند خو آن خوي و خاصيت طبيعي سوزانندگي تو كجا رفته است؟ چرا ديگر نمي سوزاني ؟و يا شايد از بخت بد ما اقتضاي طبع تو كه سوزندگي است تغيير يافته است؟! چگونه است كه حتي به آتش پرستان هم رحم نمي كني و آنها را مي سوزاني اما اكنون كساني را كه تو را نمي پرستند از گزند خود در امان مي داري؟ اي آتش ! من مي دانم كه تو هرگز صابر نيستي و بلافاصله مي‌سوزاني،  پس حالا چه شده است كه نمي تواني بر مقتضاي طبعت عمل كني؟ اين حالت يك چشم بندي است كه مانع ديدن حقيقت مي شود ؟ يا هوش بندي است كه نمي گذارد عقل و هوش كار معمول خود را انجام دهد؟ و الا چطور ممكن است چنين شعله بلندي نسوزاند؟  اي آتش! كسي تو را جادو كرده ويا اين حالت يك حالت خارق العاده و خلاف معمول است؟ و يا اين كه اين عوض شدن طبع تو به خاطر بخت بد ماست؟"


گفت    آتش : "  من همانم  اي   شمن                       اندر  آ ،    تا  تو   ببيني  تاب   من (833)

طبع    من  ديگر   نگشت   و    عنصرم                        تيغ  حقم ،  هم  به  دستوري  برم (834)

بر    در   خرگه      سگان         ترکمان                        چاپلوسی   کرده   پیش   میهمان، (835)

ور      به   خرگه     بگذرد   بیگانه   رو                        حمله    بیند  از   سگان  شیرانه  او (836)


شمن که به راهبان بودایی گفته می شده است در این جا به معنی بت پرست است و منظور همان پادشاه جهود است.آتش در جواب پادشاه جهود می گوید: طبیعت من همان است که بود و همچنان سوزندگی دارد و اگر تو شک داری درون شعله های من بیا و امتحان کن.عنصر و اصل و طبیعت من تغییر نکرده است , اما من تیغ حقم ، به اراده و اجازه او می برم و از خود قدرتی ندارم. همچون  سگان ترکمان که بر در خرگاه  و خیمه او هستند در پیش میهمان چاپلوسی می کنند و دم می‌جنبانند ‌ اما اگر بیگانه ای از در خرگاه بگذرد ، به او بی امان حمله می کنند.
مولانا در این چند بیت  بر این عقیده پافشاری می کند که اسباب و علت ها به طبع خود کار نمی کنند  بلکه مقهور حکم حق هستند و مانند همان سگان ترکمان که در اثر نزدیکی به صاحب خود از اراده او آگاهند  طبق آن عمل می کنند .البته چنین عقیده ای مختص موالانا نیست بلکه به اشعریان منسوب است.

من    ز    سگ    کم     نیستم   در    بندگی               کم     ز   ترکی   نیست  حق ،  در  زندگی (837)


آتش می گوید: من در بندگی ، کمتر از سگ نیستم و حضرت حق هم در زندگی کمتر از یک ترکمان نیست.بنابر این‌، مطیع اراده خداوندم و هر گونه  او بخواهد رفتار می کنم.


آتش       طبعت    اگر   غمگین     کند                        سوزش  از    امر    ملیک    دین    کند (838)

آتش      طبعت     اگر   شادی     دهد                       اندر   او    شادی     ملیک   دین    نهد (839)

چون  که  غم  بینی  تو،  استغفار  کن                       غم    به    امر   خالق   ،  آمد   کار  کن (840)

چون   بخواهد،  عین  غم شادی  شود                      عین     بند     پای    ،    آزادی     شود (841)


مولانا در این جا از داستان خارج می شود و به بیان این نکته می پردازد که آتش طبعی هم که در وجود ما انسان ها وجود دارد و ما را شاد و غمگین می کند ، تاثیرش بر وفق طبیعتش نیست بلکه از اشارت حضرت حق و نوع رابطه انسان با خداوند تاثیر می پذیرد.  بنابر این، اگر انسان در خود آثار غم مشاهده کند باید آن را نشانه دوری از حق تلقی کند و استغفار نماید زیرا غم به امر خداوند است که در وجود انسان کار می کند .در جایی نیز که خداوند اراده کند عین غم تبدیل به شادی می شود و چیزی که تا کنون مانع  و پایبند بوده است ، مایه رهایی و آزادی می شود.


باد   و خاک  و   آب   و   آتش   بنده اند                     با  من  و  تو  مرده  ،  با حق    زنده اند (842)

پیش    حق    آتش   همیشه   در   قیام                   همچو  عاشق  روز  و  شب پیچان مدام (843)

سنگ   بر   آهن   زنی     بیرون      جهد                    هم    به     امر   حق    قدم    بیرون   نهد (844)


همه عناصر عالم از باد و خاک و آب و آتش  که از نظر من و تو مرده و بی جان هستند ، در ارتباط با خدا زنده و مطیع فرامین اویند. آتش هم مانند دیگر عناصر همیشه در پیشگاه خداوند در قیام و آماده اجرای فرمان اوست و همچون عاشقی بی قرار دائما به خود می پیچد و تمام وجود خویش را در اختیار معشوق می گذارد.این آتش چنان آماده اجرای فرمان خداوند است که حتی وقتی که به ظاهر آشکار نیست ، اگر سنگ آتشزنه را بر آهن بزنی برای انجام فرمان حق  آتش بیرون می جهد.


آهن   و   سنگ     ستم   بر  هم    مزن                     کین   دو   می زایند  همچون  مرد  و  زن (845)

سنگ و آهن خود  سبب آمد ،  ولیک                         تو     به     بالا    بر     نگر    ای    مرد نیک (846)

کین سبب  را  آن   سبب  آورد   پیش                       بی سبب  کی شد  سبب هرگز  ز خویش؟ (847)


در این ابیات باز مولانا به این نکته اشاره دارد که سبب اصلی خداوند است و هر چند آهن و سنگ در ایجاد آتش سبب به نظر می آیند ولی باید به بالاتر نگاه کرد و سبب اصلی را دید.البته در بیت 845 به این نکته اخلاقی نیز اشاره می کند که انسان نباید با اعمال ظالمانه خود آتشی بیفروزد که خود و دیگران را بسوزاند.

 

پایان گفتار سي و ششم






نظر ها
افزودن جدید
ابراهیم   |1392-05-15 00:53:29
باسلام جناب اقای دکتر کیایی
استادمحترم بنده حاضرم یک هزینه ای پرداخت کنم تا شما زود وبیشتر شرح مثنوی را درسایت قراردهید بدون تعارف عرض کردم
سلام
ممنون از لطف شما. شما دعا کنید من هم تمام سعیم را می کنم.
موفق باشید
سادات کیائی
نوشتن نظر
نام:
ایمیل:
 
عنوان:
کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."

 
 
گالری تصاویر
 
آبشار چره

 
لینک های مرتبط