گفتار 44 ابیات 1031تا 1058

نامه الکترونیک چاپ PDF

"ذکر دانش خرگوش و بیان فضیلت و منافع دانستن"

این سخن پایان ندارد، هوش دار               هوش سوی قصه خرگوش دار (1031)

این سخنان اسرارآمیز راجع به صورت ومعنی پایان ندارد، فعلا بهوش باش و به ادامه قصه خرگوش گوش کن.

گوش خر بفروش و دیگر گوش خر            کین سخن را درنیابد  گوش  خر (1032)

مراد از گوشِ خر همان گوش ظاهر و جسمانی است که محدوده درک آن درک همین سخنان معمولی و ظاهری است و از درک سخنان فراتر از عالم مادّه عاجز است. بنابراین، مولانا می گوید که این گوش ظاهری را رها کن و گوش دیگری برای خود مهیّا کن که بتواند اسرار عالم را درک کند،  زیرا این گوش و حواس ظاهری توان درک حقایق عالم غیب و اسرار هستی را ندارند.

رو،  تو روبه بازی خرگوش بین                 مکر و شیراندازیِ  خرگوش بین (1033)

حالا برو  و حیله وچاره سازی خرگوش را ببین که چطور با مکر خود شیر را از پای درمی آورد.

خاتم  مُلک  سلیمان  است  علم              جمله عالم صورت و جان است علم (1034)

آدمی را  زین هنر  ، بیچاره گشت             خلقِ  دریاها  و  خلق کوه  و دشت (1035)

زو پلنگ و شیر ، ترسان همچو موش        زو  نهنگ و بحر  در صفرا  و جوش (1036)

زو  پری  و   دیو  ساحل ها   گرفت           هر یکی در جای  پنهان  جا   گرفت (1037)


بنابر آن چه در روایات و افسانه ها آمده است، نفوذ فرمانروایی سلیمان نبی به نگین انگشتری او بسته بود. در اینجا، مولانا علم را به آن انگشتری تشبیه می کند که به انسان قدرت نفوذ  در عالم صورت می دهد و بدون آن عالم صورتی بی جان بیش نیست. انسان با استفاده از هنر علم همه موجودات در دریاها و کوه ها و دشت ها را به زیر سلطه خود درآورده است. در اثر همین علم است که شیر و پلنگ مثل موش از انسان می ترسند و نهنگ نیز در اضطراب و هیجان و پریشانی بسر می برد. دیو و پری از ترس انسان مسلح به سلاح علم، به سواحل دریاها پناه بردند و در آنجا پنهان شدند.

آدمی را  دشمن  پنهان  بسی است         آدمیّ ِ  با حذر   عاقل کسی  است (1038)

کلمه " پنهان"  در بیت قبلی مولانا را به این مطلب سوق می دهد که خیلی از چیزها وجود دارند اما از چشم ظاهربینان پنهانند. به عنوان نمونه ، آدم دشمنان بسیاری دارد اعم از دشمنان درونی مثل هواهای نفسانی، حرص، حسد و غیره و همچنین دشمنان بیرونی. راهی که مولانا در درجه اول برای مقابله با دشمنان پنهانی ارائه می دهد، احتیاط و حذر کردن است که از مشخصه های یک انسان عاقل است. در جاهای دیگری از مثنوی، مولانا از این احتیاط و حذر به نام "حَزم " یاد کرده است.
حزم چه بود ؟

بدگمانی در جهان           دمبدم دیدن بلای ناگهان

دفتر سوم بیت 2201



خلق   پنهان ،    زشتشان   و  خوبشان     می زند در دل به هر  دم کوبشان (1039)

بهر غسل  ار   در   روی   در  جویبار         بر  تو آسیبی   زند  در  آب ،  خار (1040)

گرچه پنهان خار در آب است پست            چون که در تو می خلد ، دانی که هست (1041)


موجوداتی در عالم و در درون ما وجود دارند که از دیده ما پنهانند. این موجودات به هر حال، در دل ما اثر خود را اعم از خوبی یا بدی می گذارند، هر چند با حس ظاهری قابل ادراک نیستند. ما از آثار خوب یا بدی که در دل خود می یابیم ، به وجود آن مخلوقات پنهان پی می بریم. مانند این که وقتی برای شستشو به درون جویباری می رویم و خاری کوچک که آن را نمی بینیم، در آب به پایمان می رود ، مطمئن می شویم موجودی پنهان در آب بوده که به پای ما خلیده و اثرش بر ما ظاهر شده است. یعنی، نامرئی بودن چیزی دلیل بر نفی وجود آن نمی شود. البته کسانی که حس آنها مبدل می شود و از محدودیت های عالم مادی می رهند، می توانند همین موجودات به ظاهر پنهان را به چشم دل ببینند.

خار  خارِ   وحی ها    و    وسوسه           از هزاران کس  بود ، نه  یک  کسه (1042)

باش ، تا حس های تو مُبدَل  شود            تا   ببینیشان   و  مشکل  حل  شود (1043)

تا سخن های کیان رد کرده ای ؟             تا کیان را سرور خود کرده ای ؟ (1044)


این خیال های خوب و بدی که در درون ما وجود دارند و باعث پریشانی و اضطراب ما می شوند، یک دفعه از جانب یک نفر در ما ایجاد نشده اند بلکه به مرور زمان و در اثر تاثیر هزاران نفر در ما به وجود آمده اند. اگر انسان بخواهد منشاء این اضطراب های درونی را بیابد باید صبر و تلاش کند تا حس های او دگرگون شوند و از تعلقات مادی و ظاهری رهایی یابند. در آن صورت است که می تواند حقایق را ببیند و مشکلش حل شود. آن وقت که چشم دل باز کردی ، می بینی که پیش از این سخنان چه بزرگانی را نپذیرفته ای و چه کسانی را به ناحق پیشوا و رهبر خود کرده ای که اکنون به چنین اضطراب و پریشانی گرفتار شده ای.

بعد از آن گفتند کای خرگوش چُست        در میان  آر  آنچه  در ادراک  توست (1045)

ای که  با  شیری  تو    در پیچیده ای       بازگو    رایی    که     اندیشیده ای (1046)

مشورت  ادراک  و  هشیاری   دهد         عقل ها    مر   عقل  را  یاری   دهد (1047)

گفت پیغمبر:  " بکن  ای رای  زن !          مشورت ،    کالمستشارُ   مُؤتَمَن  " (1048)


نخجیران از خرگوش می خواهند تا فکر و اندیشه خود را با آنان در میان بگذارد. از او که با تمام کوچکی جثّه با شیری پنجه درافکنده است، انتظار دارند که با آنان نیز در این مورد مشورت کند.  
در ابیات 1047 و 1048 ، مولانا از موضوعی که پیش آمده است ، استفاده می کند و به خواننده درباره اهمیت و فایده مشورت تذکر می دهد. وی در این مورد به حدیثی از پیامبر (ص) نیز اشاره می کند که در آن فرموده اند: " المستشارُ  مُؤتَمَن " یعنی، کسی که طرف مشورت قرار می گیرد، امین است.

" منع کردن خرگوش ، آن راز  ایشان را "

" هر رازی نشاید   باز  گفت                   جفت طاق آید گهی ، گه  طاق  جفت (1049)

خرگوش در مقابل درخواست نخجیران برای بیان اندیشه خود و مشورت با آنان با احتیاط عمل می کند زیرا می داند هر رازی قابل بیان نیست چون ممکن است کسی که اکنون با تو همراه و جفت است، در آینده از تو جدا و طاق شود یا بر عکس. بنابراین، هر رازی را نمی توان به هر کسی گفت و باید جوانب احتیاط را رعایت کرد.

از   صفا  گر  دم   زنی  با   آینه              تیره  گردد   زود  با  ما  آینه (1050)

به عنوان مثال اگر با دوست که همچون آینه ای برای توست از روی صفا و یکرنگی سخنی بگویی، ممکن است در او ایجاد حسادت کرده و دلش باتو تیره گردد و راز ت را فاش کند.

در  بیان  این  سه ، کم   جنبان  لبت       از ذَهاب  و  از ذَهَب  وز مذهبت (1051)

کین سه را ، خصم است بسیار و عدو    در کمینت ایستد ، چون داند او (1052)

ور  بگویی  با  یکی  دو  ،   الوداع          کلّ ُ   سرٍّ   جاوَزَ    الاِثنینِ    شاع (1053)

به حکم حدیث یا رهنمود خردمندان که گفته اند:  [ " اُستُر ذهبک و ذهابک و مذهبک " ( یعنی، سیم و زر (  دارایی ) و محل رفتن و مذهب و عقیده خود را از دیگران بپوشان) ] باید در بیان بعضی رازها محتاط بود زیرا دشمنانی که در کمینت هستند، ممکن است به جان و مالت آسیب برسانند و اگر جانب احتیاط را رها کنی و رازت را با یکی – دو نفر در میان بگذاری، باید دیگر با آن راز وداع کنی و مطمئن باشی که رازت فاش خواهد شد ، زیرا آن چنان که گفته اند : " هر رازی که از بین دو نفر خارج شد ، دیگر شایع و فاش می شود." حتی بعضی گفته اند منظور از کلمه " الاثنین" دو نفر نیست بلکه دو لب است. بنابراین، معنای آن جمله این می شود که هر رازی وقتی از دو لبت خارج شد ، دیگر راز نیست و قطعا فاش می شود.

گر دو سه پرّنده  را  بندی  به هم          بر  زمین  مانند ،   محبوس از الم (1054)

خرگوش در جواب نخجیران که از او خواسته بودند با آنها مشورت کند، مثالی می زند و می گوید:" مشورت کردن با دیگران مانند آن است که چند پرنده را با هم ببندی که در نتیجه دیگر قدرت پرواز از آنها سلب می شود." یعنی، علاوه بر این که ممکن است در اثر مشورت رازت فاش و موجب ضرر و زیان شود و نتوانی به مقصودت برسی، ممکن است ضرر دیگری نیز متوجه تو شود و آن این است که در بعضی موارد این مشورت کردن با دیگران تنها اراده و تصمیم انسان را سست می کند و انسان  از اجرای افکار خود باز می ماند.

مشورت ،  دارند سرپوشیده  خوب        در کنایت ،   با   غلط افکن ،  مشوب (1055)

البته اگر مشورت به صورت سربسته باشد و آمیخته ( مشوب ) با نکته ای غلط انداز و به صورت کنایه مطرح شود، خوب است و مردم آگاه چنین مشورتی را می پسندند ( دارند خوب: خوب دارند)

مشورت کردی   پیمبر   بسته سَر         گفته  ایشانش جواب ،  و   بی خبر (1056)

در مثالی  بسته گفتی  رای   را            تا  نداند  خصم ،  از  سر  پای  را (1057)

او جواب خویش  بگرفتی از او              وز  سوالش  می نبردی   غیر    بو (1058)


پیامبر (ص) نیز همین گونه مشورت می کرد و کسانی که مورد مشورت او واقع می شدند، حتی اگر دشمن ایشان بودند، بدون آن که متوجه اصل مطلب شوند، جواب او را می دادند و پیامبر(ص) از جواب آنها بهره می برد.

پایان گفتار 44

نظر ها
افزودن جدید
سوری  - قمارباز..   |1393-09-01 03:36:27
هر رازی نشاید باز گفت.جفت طاق آید گهی, گه طاق جفت..خیلی حرف تو دل این بیت خوابیده. جانت بی بلا سعادت مند باشید که ما را با این فهم قلیل با این نکته هایی از هزارتن آشنا میکنید..
سوری  - خرگوش زمانه خود باش!!   |1393-09-07 03:06:13
عجیب امروز بیش از هر عصری به این خرگوش دانا برای نجات جامعه از ورطه..پیش رو نیاز داریم..یعنی این همه مخ نمیتونند جای خرگوش قصه مولانا فکر ناب کنند..یا از خرگوش باهوش ..فقط آخر ش مانده و گوشی نیست..الا..خرش!! باز هم ممنونم استاد مثل هرشب لذت بردم..و حرص خوردم! پاینده و سربلند بتشید..
نوشتن نظر
نام:
ایمیل:
 
عنوان:
کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.

!joomlacomment 4.0 Copyright (C) 2009 Compojoom.com . All rights reserved."

 
 
گالری تصاویر
 
پائیز - روس...

 
لینک های مرتبط